डा. राजेन्द्र विमलजीको बाल्यकाल : प्रतिभा, प्रकृतिप्रेम र बहुमुखी व्यक्तित्व

2 घन्टा पहिले प्रकाशित

Esandhyakalin

दिपेश मल्लिक

मेरा पिताजी स्व. रामचन्द्र मल्लिक ‘मास्टर साहेब’ र डा. राजेन्द्र विमल बालसखाका रूपमा रहनुभएको थियो। उहाँहरूका बाल्यकालका केही प्रसंगहरू आफ्नै पिताजीको मुखबाट सुन्ने सौभाग्य मैले पाएको छु। त्यही स्मृतिमा आधारित भएर उहाँको बाल्यकालीन जीवनका केही झलक प्रस्तुत गर्ने प्रयास गरेको छु। यस क्रममा कुनै त्रुटि वा भूल हुन गएमा क्षमायाचना गर्दै सच्याइदिनुहुन सबैमा विनम्र अनुरोध गर्दछु।बुवा भन्नुहुन्थ्यो—डा. विमल बाल्यकालदेखि नै अत्यन्त प्रतिभाशाली, मृदुभाषी तथा तीक्ष्ण बुद्धिका हुनुहुन्थ्यो। उहाँको सरलता, गुण, शील र स्वभावका कारण बाल्यकालमै उहाँलाई ‘भोला’ भनेर समेत सम्बोधन गरिन्थ्यो।डा. विमल प्रकृति तथा चराचुरुङ्गीप्रति अत्यन्त गहिरो प्रेम राख्नुहुन्थ्यो। उहाँको प्रकृतिप्रेम कति गहिरो थियो भन्ने कुरा बाल्यकालकै एउटा प्रसंगले प्रस्ट पार्दछ। कुनै चराचुरुङ्गी मरेमा त्यसको दाहसंस्कारलगायतका कार्यमा उहाँ आफ्ना साथीहरू रामचन्द्र, बौवेलाल र सूर्यनारायणसँग मिलेर सहभागी हुनुहुन्थ्यो। त्यस्ता कार्यमा उहाँहरू भोज–भतेरसमेत आफ्नै तरिकाले गर्ने र त्यसमा उत्साहित हुने गर्नुहुन्थ्यो। यो घटना मात्रले पनि डा. विमल बाल्यकालदेखि नै प्रकृतिका सच्चा प्रेमी हुनुहुन्थ्यो भन्ने पुष्टि गर्दछ।

उहाँको साहित्यिक तथा काव्यिक प्रतिभाको प्रस्फुटन पनि बाल्यकालदेखि नै भएको देखिन्छ। बाबुजीको स्मरणअनुसार, एकपटक उहाँहरू आफ्ना गुरु विन्देश्वर मास्टर साहेबकहाँ गएर ‘कविता कसरी लेख्ने?’ भनेर जिज्ञासा राख्नुभएको थियो। गुरुले उहाँहरूलाई प्रकृतिसँग प्रेम गर्न, प्रकृतिलाई नजिकबाट अनुभूति गर्न र त्यसैमा भिजेर सिर्जनात्मक भावनालाई अभिव्यक्त गर्न प्रेरित गर्नुभयो।

गुरुको प्रेरणाबाट प्रभावित भएर दुवै जना बिहानै करिब चार बजे बरबिघाको रंगभूमि मैदानमा पुग्नुहुन्थ्यो। त्यस समय त्यो मैदान प्रायः सुनसान र मरघटजस्तै देखिन्थ्यो। त्यहीँ बसेर उहाँहरू कविता सिर्जनाको चिन्तनमा डुब्नुहुन्थ्यो। यसै क्रममा कविताको पहिलो पंक्ति जन्मियो—
“प्रातः उठि रबी देखय गोला...”
तर त्यसपछिको दोस्रो पंक्ति फुर्न सकेन। त्यसपछि गुरु विन्देश्वर मास्टर साहेबकहाँ पुगेर दोस्रो पंक्तिका विषयमा जिज्ञासा राख्दा गुरुले सहजै अर्को पंक्ति जोडिदिनुभयो—
“जेहने रामचन्द्र, तेहने भोला।”
यसरी बाल्यकालमै प्रकृति, साहित्य र कविताप्रतिको अनुरागले उहाँको प्रतिभालाई एउटा विशिष्ट दिशातर्फ उन्मुख गराएको देखिन्छ।

मेरा पिताश्रीको स्मरणमा अर्को रोचक प्रसंग पनि थियो। उहाँ भन्नुहुन्थ्यो—डा. विमल आठौँ कक्षामा अध्ययनरत रहँदादेखि नै उहाँको विद्वत्ता र प्रतिभाले वरपरका मानिसलाई प्रभावित पार्ने गर्दथ्यो। कुनै बरियातीमा उहाँ सहभागी हुँदा त्यहाँ आएका धेरैजसो पर–पाहुनाहरूलाई आफ्नो विद्वत्ता, तर्कशक्ति र वाक्पटुताबाट चकित पार्नुहुन्थ्यो। उहाँमा मानौँ साक्षात् माता सरस्वतीकै असीम कृपा थियो।डा. विमल बाल्यकालदेखि नै बहुमुखी प्रतिभाका धनी हुनुहुन्थ्यो। उहाँमा रहेको यही बहुआयामिक प्रतिभा र सक्रिय स्वभावका कारण टोल–छिमेकमा आइपर्ने विभिन्न प्रकारका सामाजिक तथा सामुदायिक काममा उहाँ र उहाँका साथीहरू सधैँ तत्पर रहनुहुन्थ्यो। सहयोगको भावना उहाँहरूको बाल्यकालीन जीवनमै गहिरोसँग गाँसिएको थियो।

त्यतिबेला जनकपुरधाममा अहिलेको तुलनामा धेरै बाग–बगैँचा हुने गर्दथे। साथीभाइसँग मिलेर विभिन्न बगैँचामा पुग्ने, मौसमअनुसारका फलफूल खाने र बालसुलभ आनन्द लिने उहाँहरूको दैनिकीको एउटा रमाइलो पक्ष थियो। उहाँको मृदुभाषी बोली, सरल व्यवहार र आत्मीय स्वभावले उहाँ वरिपरिका सबैलाई सहजै मन्त्रमुग्ध पार्नुहुन्थ्यो।यी सबै बाल्यकालीन प्रसंगहरूलाई नियाल्दा डा. राजेन्द्र विमलजीको व्यक्तित्व कुनै एक क्षेत्रमा मात्र सीमित प्रतिभाको परिणाम थिएन भन्ने स्पष्ट हुन्छ। प्रकृतिप्रतिको अगाध प्रेम, साहित्यप्रतिको प्रारम्भिक अनुराग, तीक्ष्ण बुद्धि, असाधारण विद्वत्ता, मृदुभाषिता, सरलता, सामाजिक भावना र बहुमुखी प्रतिभाको सुन्दर समन्वय उहाँको बाल्यकालमै देखापरिसकेको थियो।

बाल्यकालमै देखिएको त्यही प्रतिभाको उज्यालोले पछि उहाँलाई नेपाली तथा मैथिली साहित्य र बौद्धिक जगत्का एक विशिष्ट व्यक्तित्वका रूपमा स्थापित गर्‍यो। आज उहाँको स्मरण गर्दा बाल्यकालका यी स-साना घटनाहरू केवल स्मृति मात्र नभएर उहाँको विराट व्यक्तित्व निर्माणका प्रारम्भिक आधारशिलाका रूपमा अनुभूत हुन्छन्। मेरा पिताजीले आफ्नै आँखाले देख्नुभएको र आफ्नै जीवनसँग गाँसिएको ती बालसखाका स्मृतिहरू आज मेरो लागि अमूल्य धरोहर बनेका छन्। उहाँले सुनाउनुभएका ती प्रसंगहरूलाई आफ्नै शब्दमा पुनः स्मरण गर्दै प्रस्तुत गर्न पाउनु मेरा लागि भावनात्मक रूपमा अत्यन्त महत्वपूर्ण क्षण हो।